6

جزئیات خارق‌العاده از صنعت هوافضای چین!

  • کد خبر : 341122
  • ۰۳ بهمن ۱۳۹۹ - ۱۷:۳۶

تا پایان سال ۲۰۱۹، نزدیک به ۱۴۰ شرکت چینی خصوصی فضایی مهم و خاص بصورت جدی در حال فعالیت‌ بوده‌ا‌ند که نزدیک به ۱۰ شرکت، فقط در حوزه ساخت ماهواره‌بر مشغول هستند؛ چین چشم‌اندازهای ۵، ۱۰، ۲۰ و ۴۰ ساله دارد و برنامه فضایی چین تا سال ۲۰۵۰ معلوم است.

مقام معظم رهبری در دیدار با نخبگان و استعدادهای برتر علمی در سال ۱۳۹۷ با تاکید بر «ضرورت ارتباط علمی با کشورهایی که در مسیر رشد جهشی قرار دارند»، متذکر شدند: «این‌گونه کشورها عمدتاً در آسیا هستند، بنابراین باید نگاهمان به شرق باشد نه به غرب، ضمن اینکه نگاه به غرب و اروپا جز معطل ماندن، منت کشیدن و کوچک شدن فایده‌ای ندارد.»

کشور چین با شتاب بسیار زیادی در حوزه‌های صنعت، فناوری، علمی، آموزش، پزشکی و …. در حال توسعه است و سرعت رشد و توسعه این کشور به ویژه در حوزه هوافضا چندین برابر کشورهای توسعه‌یافته از جمله آمریکا است.

“علم نافع”عنوان پرونده ویژه‌ای است که در گروه اجتماعی تسنیم دنبال شده و در این پرونده ویژه قرار است به “علم نافع” یعنی علمی که در نگاه مقام معظم رهبری حل‌کننده مسائل کشور است به صورت مبسوط پرداخته شود؛ مطالعه و بررسی روند برنامه‌ریزی‌ها، چشم‌اندازها و موفقیت‌های کشورهای توسعه یافته‌ای همچون چین به ویژه در صنعت فضایی، می‌تواند برای کشوری مثل ایران نیز مفید فایده باشد.

در همین رابطه به سراغدکتر “مهیار نادری”از نخبگان فضایی کشور و از فارغ‌التحصیلان رشته هوافضا از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و دکترا از دانشگاه هوافضای پکن رفتیم که به تازگی به همراه گروهی از نخبگان جوان فضایی کشور ( مسعود توفیق‌­زاده، محمدرضا بیات، سارا پوردارایی، احسان شرکت‌­قناد و علیرضا مزینانی)، کتاب “روند توسعه صنعت فضایی چین” را تالیف کرده‌اند.

دکتر نادری دانشجوی برتر دانشگاه بیهانگ چین در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۹ بوده است و بیش از ۵ سال سابقه فعالیت در مراکز مرتبط با صنعت فضایی کشور داشته است و هم اکنون نیز همکار تحقیقاتی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی است.

پیش از این بخش نخست این گفت‌وگو با عنوان علم نافع/ جزئیات چگونگی “تسخیر فضا توسط چین”/ سبقت عربستان و امارات از ایران در سرمایه‌گذاری صنعت هوافضا!منتشر شد؛ در ادامه مشروح قسمت دوم این گفت‌و‌گو را می‌خوانید:

تسنیم: مهم‌ترین پروژه‌های فضایی چین را به صورت خلاصه توضیح می‌دهید؟

نکته حائز اهمیت در حوزه هوافضای چین، بحث‌های مربوط به زیرساخت و توجه به توسعه همزمان این فناوری‌ها است، به عنوان نمونه چین در حوزه ماهواره‌های کوانتومی توانسته است به عنوان اولین کشور پیشرو این نوع ماهواره‌­ها را آزمایش کرده و در مدار قرار بدهد، موردی که کشورهای دیگر از آن عقب هستند.

به منظور داده‌برداری و برقراری ارتباط بین ماهواره و زمین و نیز کنترل موشک­های بالستیک برد بلند، علی‌رغم داشتن ایستگاه­‌های ثابت فراوان در کشورهای مختلف دنیا، چین از دهه ۷۰ به بعد با طراحی و ساخت کشتی‌های خانواده “یوآن­وانگ”، توانست ایستگاه‌های زمینی سیّاری را جهت استقرار بر روی آب­‌های آزاد ایجاد کند؛ امروزه از این کشتی­‌ها برای پروژ‌ه‌های مهم از جمله ماموریت­‌های کاوشی ماه و مریخ یا پروژه‌هایی که نیاز به تعداد زیادی ایستگاه‌ زمینی دارد، استفاده می‌­شود­؛ وجود این ایستگاه‌های زمینی سیّار، علاوه بر افزایش دقت ماموریت‌­های فضایی حاضر، یک تصمیم راهبردی نیز است چرا که اگر روزی با هر یک از کشورهای دوست، مشکل پیدا کنند، می­‌توانند از این کشتی‌ها برای ماموریت­‌های نطامی و غیرنظامی خود استفاده کنند.

چین در سال ۲۰۱۸، بزرگ‌ترین تلسکوپ رادیویی دنیا با قطر دهانه ۵۰۰ متر را در استان “گوییجو” افتتاح کرد که این دستاورد بسیار بزرگی است که بتواند امواج کیهانی و رادیویی را از عمق فضا برای کارهای علمی استخراج کند.

در زمینه فعالیت بخشخصوصی، چین از سال ۲۰۱۴ تصمیم گرفت که درب‌های کشور خود را به روی بخش خصوصی باز کند تا با نظارت دولت به پروژه‌­های فضایی ورود و فعالیت کنند؛ با تاسیس شرکت‌های خصوصی، نخبگان و فارغ‌التحصیلان دانشگاهی، اساتید دانشگاه و موسسات تحقیقاتی بیشتری درگیر طرح­‌های هوافضایی شدند و شرکت‌های زیادی نیز به ثبت رسیدند. براساس آمار، تا پایان سال ۲۰۱۹، نزدیک به ۱۴۰ شرکت فضایی مهم و خاص بصورت جدی در حال فعالیت‌ هستند که از این بین نزدیک به ۱۰ شرکت، فقط در حوزه ساخت ماهواره‌بر مشغول هستند. منظور از عبارت ساخت ماهواره‌­بر یعنی ساخت یک موشک از صفر تا ۱۰۰٫ جالب اینکه این ماهواره­‌برها به صورت دومرحله‌ای، سه‌مرحله‌ای و حتی چهار‌مرحله‌ای با پیشران جامد و مایع طراحی شده‌­اند و تعدادی از آن­ها پرتاب­‌های مداری و زیرمداری خود را انجام داده‌­اند که در این راه نیز موفق بوده‌­اند؛ نکته بسیار مهم این موضوع آن است که متوسط رده سنی این متخصصان و دانشمندان ۲۵ سال است که با انگیزه و انرژی در حال کار و فعالیت هستند چرا که دانشجویان رشته­‌های مرتبط با صنایع هوافضا افق روشنی را پیش‌روی خود مشاهده می‌کنند. در این راستا دولت توانسته است با حمایت‌هایی که انجام می‌دهد موانع را از جلوی پای شرکت­‌ها و علاقه‌مندان بردارد و فضا را برای رشد بخش خصوصی مهیا کند تا با جدیت و به صورت عملی و واقعی و نه شعاری کارها صورت پذیرد.

تسنیم: آیا ورود جدی بخش خصوصی به صنعت هوافضای چین، باعث کم‌رنگ‌تر شدن حضور بخش دولتی در این حوزه شده است؟

بخش دولتی نیز در این راه تعطیل نشده است و انواع پروژه‌های فضایی را با جدیت به پیش می‌برد؛ این قضیه باعث نشده است که بخش دولتی تعطیل شود بلکه دولت چین بخش خصوصی را پتانسیلی می‌داند که باعث رشد و شتاب توسعه صنعت فضایی خواهد شد؛ با این تدبیر، کسانی که به هر دلیلی علاقه‌مند به حضور در بخش دولتی نیستند، دستشان باز است تا بتوانند فعالیت‌های خود را از طریق بخش خصوصی انجام دهند و این یعنی جذب و بهره­‌مندی حداکثری از توان نخبگانی کشور.

در زمینه سرمایه­‌گذاری بخش خصوصی، به سبب اقتصاد پایدار کشور چین، سرمایه‌گذارها بسیار راغب هستند که در این حوزه سرمایه‌گذاری کنند و چشم‌انداز آینده را مثبت می‌دانند چرا که مشاهده می‌کنند که چین بحث فضایی را جدی گرفته است و تمام برنامه‌هایی را که اعلام کرده است اجرا می‌کند؛ به عنوان نمونه، بنده که از سال ۲۰۱۴ در چین حضور داشتم و به شخصه شاهد بودم که تمام برنامه‌هایی که دولت در زمینه توسعه نسل جدید موتورهای فضایی، ماهواره‌­برهای جدید، کاوشگرها و ماهواره­‌های ناوبری و سنجشی اعلام می­‌کرد، سر موعد مقرر و به صورت منظم محقق می‌شد و اینطور نبود که یک موعد یا خبری را اعلام کنند و کسی مسئولیت آن را بر عهده نگیرد و صرفاً شعاری و تبلیغاتی از آن استفاده شده باشد.

امروز بسیاری از حامیان مالی شرکت‌های سازنده ماهواره، همگی از سرمایه‌گذاران بخش خصوصی هستند؛ شرکت دی‌دی (به عنوان یک شرکت نوآفرین در زمینه حمل ‌و نقل‌ اینترنتی- نظیر اسنپ در ایران)، غول‌های اینترنتی چین در بخش تجارت الکترونیک نظیر علی‌بابا، تِنسنت و بَیدو و حتی شرکت سازنده گوشی‌های هوشمند، شیائومی، همگی در بخش فضایی چین ورود کرده‌­اند و بصورت منظم سرمایه‌گذاری می‌­کنند.

علی‌رغم شکست‌ آزمایشات اولِ تعدادی از این شرکت‌ها، به دلیل اینکه افق پیشروی این صنعت در کشور چین روشن است، شرکت‌های خصوصی نگران نیستند و با حمایت‌های مالیاتی و سایر بسته‌های حمایتی دولت، با خیال راحت در حال رشد و توسعه هستند؛ جالب اینکه برداشت جامعه علمی چین نیز این است که بخش فضایی و برنامه فضایی دولت جدی است، به تعویق نخواهد افتاد، به آفت مسائل سیاسی دچار نمی‌شود و با شیب مشخصی رو به جلو در حال حرکت است.

تسنیم: وضعیت صنعت هوافضای ایران چگونه است؟

در ایران عزیزمان، به سبب فشارهای بین‌المللی و تحریم‌ها، مشکلات زیادی وجود دارد که قابل انکار هم نیستند که همین امر سبب کُند شدن روند توسعه صنعت در بعضی حوزه‌­ها شده است ولی اگر با نگاه به توان داخل، برنامه‌ریزی‌ها و مدیریت درستی انجام شود، خیلی از موانع به دست خود ما قابل حل است، موردی که چینی‌­ها نیز با آن مواجه بوده و هستند؛ یک نکته‌ی بسیار مهم، بحث امید است که برای نسل جوان و نیروهای متخصص اعم از متخصصان شاغل در صنعت و متخصصانِ در حال تحصیل در دانشگاه و مشخصاً در رشته هوافضا باید به آن دقت ویژه‌­ای شود؛ امروزه کشوری مانند امارات در حال تلاش برای ترویج و علاقمندسازی جوانان خود به رشته هوافضا است و در این زمینه در حال صرف هزینه است؛ نعمتی که ما در کشور داریم ولی از آن غافلیم.

در موضوع بازگشت نخبگان چینی، در سال ۱۹۸۷ یعنی حدود ۴۰ سال پیش، تنها ۵ درصد از دانشجویانی که برای تحصیل به خارج سفر کرده بودند تمایل بازگشت به کشور را داشتند اما به دلیل طرح­‌های مشوقانه دولت، از سال ۲۰۱۷ این آمار همواره بالاتر از ۷۸ درصد است و چینی‌های فارغ‌التحصیل پس از بازگشت، به سرعت در بخش‌­های مهم خصوصی یا دولتی کشور جذب و مشغول به کار می­‌شوند؛ حالا در ایران ما چقدر این حالت وجود دارد، آیا واقعاً از ظرفیت‌های دانشجویان و نخبگان خود استفاده می‌کنیم؟ چقدر از فارغ‌­التحصیلان داخلی ما، امید یا شانس فعالیت در بخش فضایی کشور را دارند؟ چند نفر از دانشجویان ایرانی (حتی آن دسته کهبه خارج بورس کرده‌ایم) را جذب کرده‌­ایم؟ آیا از بازگشت ایرانیان خارج به کشور استقبال کرده‌­ایم؟ چند درصد از پروژ‌ه‌های دانشگاهی ما با صنعت ارتباط دارد؟

تسنیم: ارتباط صنعت با دانشگاه در حوزه صنعت هوافضا در چین چگونه است؟

جالب است بدانید در کشور چین دانشجویان ارشد، از ترم سوم، شغل آتی­ خود را انتخاب می‌­کنند. هر ترم، از طرف صنعت می‌آمدند و یک حالت نمایشگاه کار، در دانشگاه برگزار می‌کردند؛ در آنجا با دانشجویان برای جذب نیرو مصاحبه می‌شد و نکته اینجاست که حجم کار آنقدر بالا بود که دانشجویان برای شرایط و مزایای بهتر، حق انتخاب زیادی داشتند و پروژه‌های پایانی بچه‌­ها غالباً در راستای پروژه‌های صنعتی کشور بود.

اساتید نیز در این بین کارهای صنعتی زیادی انجام می‌دادند و قراردادهای صنعتی بین دانشگاه و صنعت منعقد می‌شد و موضوع ارتباط صنعت و دانشگاه در تمام دانشگاه‌های چین وجود داشت، به عنوان نمونه در موضوع خودرو، مخابرات، آموزش، هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء در همه این موارد دانشگاه با صنعت در ارتباط بود و این قضیه باعث می‌شد اساتید برای دانشجویان پروژه‌های کاربردی تعریف کنند؛ حالا این امر را با کشور ما مقایسه کنید، آیا چنین مواردی در کشور ما وجود دارد؟ چقدر از تحقیقاتی که انجام می‌شود نیاز صنعت است و چقدر دولت و صنعت آینده‌نگری می‌کنند؟

به عنوان مثال در موضوع خودروهای برقی و وسایل خودرانِ بدون راننده و در موضوعات هوش مصنوعی، دنیا به شدت در حال تحقیق و توسعه است و به همین ترتیب اگر در بسیاری از حوزه‌های فضایی سریع‌تر ورود نکنیم دیگر عقب می‌مانیم و شاید نتوانیم خودمان را به کشورهایی که با شتاب زیاد در این حوزه در حال حرکت هستند، برسیم.

در ایران نیروی متخصص، استعداد، علاقه و ظرفیت وجود دارد فقط کافی است که مدیریت و برنامه‌ریزی پایدار و صحیح انجام شود تا بتوانیم از این نیروها به خوبی استفاده کنیم؛ اگر اساتید دانشگاه امید داشته باشند که قرار است یک کار جدی فضایی انجام شود و پروژه‌­ها قرار نیست دستخوش کش‌و‌قوس‌های سیاسی شود، قطعاً کارهای پایدارتری تعریف خواهد شد و اساتید و بچه­‌ها هر دو با انگیزه بیشتری کار خواهند کرد.

دانشجویی که امید دارد چند سال دیگر فلان ماهواره و چند سال بعدتر فلان ماموریت فضایی قرار است انجام شود، قطعاً بحث‌های تحقیقاتی را با قوت بیشتری پیگیری خواهد کرد و حاضر است سختی‌­ها را به جان بخرد و نقشی در تحقق دستاوردهای کشور ایفا کند؛ فرض کنید قرار است طی یک برنامه ده ساله، شبکه ماهواره‌ه­ای ناوبری بومی ایران توسعه پیدا کند، قطعاً کسانی که این موضوع را جلوی خود متصور هستند و مطمئن هستند که مسئولین تحت هر شرایطی به دنبال تحقق این هدف هستند، با انگیزه بیشتری کار می‌کنند و خود را درگیر چنین پروژه‌ه­ایی خواهند کرد؛ صنعت نیز با تعریف مشکلات خود و پرداخت هزینه، قطعاً از نیروهای دانشگاهی و بازوهای علمی-صنعتی کشور استفاده خواهد کرد، حال در این شرایط آیا باز دانشگاه­‌های ما تمایلی به تعریف پایان­‌نامه­ برای خاک خوردن در کنج اتاق و طبقات کتابخانه دارند؟

این‌ها نکاتِ مهم و درس‌هایی است که ما باید از کشورهای در حال توسعه نظیر چین که با برنامه‌ریزی دقیق، صحیح و پایدار کار می‌کنند یاد بگیریم و الگوبرداری کنیم.

در این فرصت بنده میخواهم مزیت‌ها و ویژگی‌های خاص کشور چین را که برای ما قابل یادگیری است در شش سرفصل عنوان می‌کنم:

موضوع اول و مهم؛ عزم واقعی دولت چین است چراکه دولت این کشور واقعاً‌ می‌خواهد که پیشرفت کند؛ مهم این است که دولت­مردان ما در ایران نیز باور داشته باشند که اهداف مدنظر، تحت هر شرایطی باید به معنای واقعی و نه شعاری محقق شوند؛ ببینید دولت چین واقعاً عزم پیشرفت دارد، برای همین تمام موانع و معضلات را کنار می‌زند، بخش خصوصی، دولتی و تمام نیروهای صنعت، نخبگان و متخصصان خود را فرامی‌خواند و از آنها استفاده می‌کند تا اهداف مدنظر محقق شود و نکته مهم‌ این است که چین سعی می‌کند این پیشرفت‌­ها در تمام حوزه‌ها به صورت متوازن انجام شود.

موضوع دوم برنامه‌های پایدار و متوازن است؛ کشور چین چشم‌اندازها و برنامه‌های مختلفی از جمله برنامه‌های ۵ ساله، ۱۰ ساله، ۲۰ ساله و ۴۰ ساله دارد و امروز برنامه فضایی چین تا سال ۲۰۵۰ معلوم است و صنایع مختلف دقیقا می‌­دانند که با توجه به این سند قرار است چه اتفاقی بی‌افتد و باید به چه فناوری­‌هایی برسند. در کنار این برنامه‌های بلند‌مدت، برنامه‌های کوتاه‌مدت از جمله سند ۲۰۲۵ یا سند ۲۰۳۵ نیز تعریف شده است تا طبق این راهبرد­ها به جلو حرکت می‌­کنند. اینطور نیست که این راهبرد در میانه راه مدام عوض شود، مثلاً اگر برنامه اعزام به مریخ داشته باشند سر زمان مقرر باید این برنامه محقق شود چراکه در ابتدای راه به خوبی برنامه‌ریزی‌های لازم انجام شده که همین امر باعث می‌شود که این کشور بتواند زیرساخت‌های خود را به صورت متوازن و متناسب با نیازهایی که دارد گسترش دهد.

موضوع بعدی ثبات اقتصادی و فضای مساعد برای کسب و کار است که این خود باعث می‌شود سرمایه‌گذاران بخش خصوصی با اعتماد در حوزه‌های مختلف سرمایه‌گذاری ‌کنند؛ این امر باعث حرکت اقتصاد دولتی به سمت نوع صحیحی از اقتصاد خصوصی و پویا می‌شود البته خصوصی‌سازی لزوماً موضوع خوبی نیست یعنی نباید همه حوزه­‌ها را خصوصی‌ کنیم. دولت چین در جای خود بویژه حوزه‌­های راهبردی کار خود را به خوبی انجام می‌دهد اما فضا را طوری مهیا کرده است تا یکسری کارها و وظایف را بخش خصوصی انجام دهد و در آن زمینه‌ها رشد کند که این امر خود کمک بزرگی به دولت است و باید دقت کنیم که با برداشت اشتباه و رویه‌های غلط، خصوصی‌سازی به اقتصاد کشور لطمه خواهد زد.

موضوع دیگر رشد چشمگیر شرکت‌های خصوصی است؛ در این کشور شاهد هستیم که بسیاری از نخبگان و متخصصانِ توانمند که به هر دلیل تمایل همکاری مستقیم با بخش دولتی و نظامی را ندارند به شرکت‌های خصوصی مراجعه می‌کنند (و یا خود شرکت تاسیس می­‌کنند) و با رشد و شتابی که این بخش‌­ها دارند، ایده‌های خود را بهتر عملی می­‌کنند.

موضوع پنجم، درک صحیح چین از بازار آینده است؛ چین خوب می‌داند که بحث پیش‌روی دنیا مباحث مرتبط با اینترنت اشیاء، هوش مصنوعی، ربات‌ها و وسایل خودران است، در نتیجه زیرساخت‌های خود را برای این موضوعات آماده می‌کند. در موضوع زیرساخت‌های فضایی، این کشور در حال توسعه منظومه ماهواره‌ای لازم برای گسترش نسل جدید شبکه ارتباطات و مخابرات،‌ نسل پنجم و ششم شبکه اینترنت ماهواره‌ه­ا و غیره است که این امر مستلزم این است که صنعت در زمینه فناوری‌­های کلیدیِ لازم پیشرفت کند و بحث زیرساخت‌ها، زیرسیستم‌ها و ماهواره‌برهای متناسب تامین شوند. در صورت تحقق این امر، ضمن تامین مباحث امنیتی و راهبردی، این کشور می‌­تواند از این موضوعات کسب درآمد کند.

در زمینه تصاویر و داده‌های دریافتی از ماهواره‌های سنجشی و ناوبری، بسیاری از شرکت‌های چینی با پردازش تصاویر و تحلیل دقیق داده‌­ها بخوبی در شرایط بحران (نظیر سیل، زلزله، و حتی کرونا) اوضاع را مدیریت‌ می‌­کنند، همچنین با فروش این اطلاعات و خدماتِ مبتنی بر آن­ها، برای خود کسب درآمد می‌­کنند؛ بحث‌های راهبردی صنعت فضایی علاوه بر قوی شدن کشور و افزایش اقتدار ملی، سبب رسوخ دانش و رشد سایر صنایع نیز می‌­شود.

موضوع ششم بحث همکاری‌های بین‌المللی در حوزه فضایی است؛ کشور چین با شناخت صحیحی که از بازار و نیازهای آینده دارد، همکاری‌های بین‌المللی متنوعی تعریف کرده است که طی آن­ها علاوه بر تبادل دانش و تجربه و تامین نیازهای فناورانه، خدمات و محصولات خود را صادر می­‌کند.

در پایان امیدوارم مسئولان و دولت­مردان کشورمان با نگاه صحیح و برنامه‌ریزی‌ دقیق، از ظرفیت و توان داخلی برای توسعه هرچه بیشتر و پایدارتر صنعت فضایی کشور بهره ببرند و شاهد پیشرفت روزافزون کشورمان در حوزه‌­های مختلف باشیم.

لینک کوتاه : https://ofoghonline.com/?p=341122

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

آمار کرونا
مجموع مبتلایان در جهان
آخرین بروزرسانی در:
مبتلایان

فوتی‌ها

بهبود یافته‌ها

موارد فعال

مبتلایان امروز

فوتی‌های امروز

موارد بحرانی

کشورهای تحت تأثیر

مبتلایان در ایران
آخرین بروزرسانی در:
مبتلایان

فوتی‌ها

بهبود یافته‌ها

موارد فعال

مبتلایان امروز

فوتی‌های امروز

موارد بحرانی

مبتلایان در هر میلیون